“Gişe kaygısıyla inanmadığım bir hikâyeyi anlatmak istemem”

Röportaj

Hasip ile Nasip filmiyle sinemaya geri dönen yönetmen Özgür Bakar; “Seyirciyi önemsemekle seyirciye yaranmaya çalışmak aynı şey değil. Sırf gişe kaygısıyla, kendi inanmadığım bir hikâyeyi anlatmak ya da doğru bulmadığım yaratıcı kararlar almak istemem. Öte yandan yalnızca kendi sanatsal tatminim için seyirciyi tamamen yok saymayı da doğru bulmuyorum. Bence asıl yönetmenlik becerisi, bu iki beklentinin birbirini besleyebileceği bir sinema dili kurabilmek.” diyor.

Sinemada bazı yönetmenler için bir alanda ilerleyip kariyer yapmak konfor alanı, farklı türlere yönelmekse risk taşır. Ancak bunu yapmayıp hemen hemen her türde çalışmalar üretmeyi önceleyen isimler de var. O kişilerden biri, Özgür Bakar. Kendisini tek bir türle sınırlandırmayı doğru bulmayan Bakar son olarak, Hasip ile Nasip filminin yönetmenliğini yaptı. 1976 yılında beyazperdede yer alan aynı adlı filmin, komedi ağırlıklı modern uyarlaması olan bu yapım; “gişede en çok izlenen filmler listesinde 1 numaraya yerleşerek”, sinemada uzun süredir gerçekleşmeyen bir şeyi başarıp bir Türk filmini zirveye taşıdı. Proje için, “Başarılı bir yeniden çevrim örneği ortaya koyabilirsek benzer projelerin önünü açabileceğimizi, bunun da Türk sinemasına yeni bir hareketlilik kazandırabileceğini düşündüm.” yorumunu yapan Bakar çekim sürecindeki kaygısının bir önceki filmle kıyaslanmak değil, ellerindeki imkânların hakkını verememek olduğunu söylüyor.

Mizahla ilerleyen bir kariyeriniz var ancak filmografinizde, korku sinemasının örnekleri de mevcut. Riskli bir geçiş olmadı mı filmografi diliniz açısından? Ya da özellikle mi bu çok yönlülüğü tercih ettiniz?

Aslında korku ve komedinin birbirine sanıldığından çok daha yakın iki tür olduğunu düşünüyorum. İkisinin de temelinde seyircinin duygularını yönetmek var. Birinde insanları korkutmaya, diğerinde güldürmeye çalışıyorsunuz. Üstelik ikisi de son derece acımasız türler. Bir korku sahnesinde seyirci korkmuyorsa ya da bir komedi sahnesinde gülmüyorsa, başarısızlığınızı o anda anlıyorsunuz. İkisi de çok ciddi bir ritim, zamanlama ve seyirci psikolojisi bilgisi gerektiriyor. İyi bir korku sahnesiyle iyi bir komedi sahnesinin matematiği aslında birbirine çok benziyor. İkisinde de seyirciyi bir beklentiye sokuyor, sonra o beklentiyi doğru zamanda kırıyorsunuz. Birinde çığlık, diğerinde kahkaha çıkıyor.

Ben bu memleketin en önemli mizah akımlarının içerisinde yetiştim. Komedi benim sonradan keşfettiğim bir alan değil, mesleki geçmişimin çok önemli bir parçası. Öte yandan korku sinemasında da kendime bir alan açmayı ve seyirci nezdinde başarı yakalamayı başardım. Dolayısıyla iki türde paralel bir kariyer sürdürmekte hiçbir zaman sakınca görmedim. Aksine, birinde edindiğim deneyimin diğerini beslediğine inanıyorum.

Kendimi zaten bir korku ya da komedi yönetmeni olarak tanımlamıyorum. Ben her şeyden önce bir sinemacıyım. Bugüne kadar kariyerime savaş filmleri, biyografik yapımlar, aksiyon, çocuk filmleri ve sitcom gibi birbirinden oldukça farklı tür ve formatlarda işler de sığdırdım. Anlatmak istediğim hikâye hangi türün imkânlarını gerektiriyorsa, o türün dilini kullanıyorum. Bir yönetmenin kendisini tek bir türle sınırlamasını da doğru bulmuyorum. Sonuçta sinema çok geniş bir anlatım alanı ve ben bu alanın, mümkün olduğunca farklı köşelerinde var olmayı seviyorum.

“Herkese bir şeyler kanıtlama ihtiyacım, eskisi kadar güçlü değil”

Kariyerinizin ilk dönemindeki Özgür Bakar ile bugünkü Özgür Bakar'ı bir araya getirdiğiniz zaman; yönetmen kimliğinizde en çok hangi konuda değiştiğinizi düşünüyorsunuz?

Sanırım en büyük değişimim, cesaretimin yerini tecrübeye bırakması değil, tecrübemin cesaretimi daha bilinçli kullanmamı sağlaması oldu. Kariyerimin ilk yıllarında kendimi ispat etme arzum, çok daha baskındı. Daha sabırsız, daha gözü kara ve belki de sinemanın yalnızca yaratıcı tarafına odaklanan bir yönetmendim. Yıllar içerisinde sinemanın sadece sanat değil, aynı zamanda çok ciddi bir endüstri olduğunu, yaratıcı kararlarınız kadar ekonomik ve insani kararlarınızın da filmin kaderini belirlediğini öğrendim.

Eskiden iyi bir film çektiğimde, her şeyin kendiliğinden yoluna gireceğini düşünürdüm. Bugün iyi bir film çekmenin tek başına yeterli olmadığını, o filmi doğru koşullarda üretebilmenin ve seyirciyle buluşturabilmenin de yönetmenliğin bir parçası olduğunu biliyorum. Bir de artık herkese bir şeyler kanıtlama ihtiyacım, eskisi kadar güçlü değil. Zamanla kendi doğrularınıza, sezgilerinize ve sinema dilinize daha fazla güvenmeye başlıyorsunuz.

Ama bütün bu değişimin içerisinde korumayı başardığım bir şey var: İlk günkü heyecanım. Hâlâ yeni bir senaryoyu okurken, bir sahneyi tasarlarken ya da kameranın arkasına geçtiğimde aynı heyecanı hissediyorum. Hatta bazen yılların getirdiği tecrübeyle o heyecanın daha da anlamlı hale geldiğini düşünüyorum. Bugünkü aklımla genç Özgür Bakar'a bir şey söyleyecek olsam, muhtemelen sadece şunu söylerdim: “Bu kadar acele etme, kendini herkese ispat etmek zorunda değilsin. Ama sakın o heyecanını kaybetme.” Çünkü insan zamanla daha iyi bir yönetmen olmayı öğrenebilir ama sinemaya duyduğu tutkuyu kaybederse, öğrendiklerinin de pek bir anlamı kalmaz.

“İngilizce bir filmle kendimi sınamak istiyorum”

Peki sinemada kendinize koyduğunuz ancak henüz gerçekleştiremedim dediğiniz bir hedefiniz var mı?

Elbette var. Hatta özellikle hayata geçirmek için acele etmediğim, doğru zamanı bekleyen bazı projelerim var. Bunların başında uluslararası ölçekte karşılık bulabilecek, İngilizce çekmeyi planladığım korku filmleri geliyor. Son yıllarda elevated horror olarak tanımlanan, korkuyu yalnızca seyirciyi ürkütmenin bir aracı olarak görmeyen, psikolojik, felsefi ve toplumsal katmanlarıyla biraz daha sanat sinemasına yaklaşan bir anlatı biçimi ilgimi çekiyor. Bu alanda geliştirdiğim ve şimdilik beklettiğim hikâyelerim var.

Bugüne kadar Türkiye'de farklı türlerde filmler yaptım ve önemli deneyimler kazandım. Ancak sinemanın evrensel bir dil olduğuna inanmakla birlikte, dilin bir filmin ulaşabileceği seyirciyi ve dolaşım alanını belirlediğinin de farkındayım. Bu nedenle uluslararası yolculuğumda dil bariyerine takılmayacak, İngilizce bir filmle kendimi sınamak istiyorum. Üstelik bu kez ticari beklentilerden biraz daha bağımsız, yönetmenlik dilimi ve sanatsal tercihlerimi daha fazla öne çıkarabileceğim bir iş hayâl ediyorum.

Ama bunun için hiç acelem yok. Sanırım 50’li yaşlarımda, bu projelerden birini hayata geçirmeyi deneyeceğim. O yaşların getireceği birikimin, olgunluğun ve hayata bakışın böyle bir sinemaya daha fazla katkı sağlayacağını düşünüyorum. Bazı filmleri yapabilmek için yalnızca iyi bir hikâyeye değil, o hikâyeyi anlatabilecek yaşa ve birikime de sahip olmak gerekiyor.

Hasip ile Nasip ile komedi sinemasında yeni çalışmanızı sundunuz. Modern bir uyarlama olarak seyirciyle buluştu. Ancak bütününde, ilk filmle bir kıyaslama olur kaygısını taşıdığınız oldu mu?

Aslında bu projeye başlarken temel motivasyonlarımdan biri, Türk sinemasının geçmişindeki kıymetli eserleri yeni kuşaklarla buluşturabilmekti. Çünkü bazı filmler bizim kuşağımız için çok şey ifade ederken yeni nesiller için aynı karşılığı bulamayabiliyor. Oysa bu eserlerin ve karakterlerin yaşamaya devam etmesi gerektiğine inanıyorum. Bir diğer arzum da bu filmin sektörde bir kapı aralamasıydı. Başarılı bir yeniden çevrim örneği ortaya koyabilirsek benzer projelerin önünü açabileceğimizi, bunun da Türk sinemasına yeni bir hareketlilik kazandırabileceğini düşündüm.

Elbette çok önemli bir eseri yeniden yorumluyorsunuz ve ister istemez önyargılarla, karşılaştırmalarla karşılaşacağınızı biliyorsunuz. Ama açıkçası bu beni korkutmadı. Şöyle düşündüm: O film, döneminin en iyi yazarları ve komedi oyuncularıyla, bugünden baktığımızda oldukça kısıtlı imkânlarla yapılmış. Biz ise 2026 yılındayız. Elimizde çok daha gelişmiş teknik olanaklar, çok iyi oyuncular ve çok iyi senaristler var. Bütün bu imkânlara rağmen kötü bir film yapmak, bence bir yönetmen olarak asıl utanmam gereken şey olurdu. Dolayısıyla benim kaygım eski filmle kıyaslanmak değil, elimizdeki imkânların hakkını verememekti.

“En büyük tehlike; nostaljinin gücünü, filmin kendi gücüyle karıştırmak”

Uyarlama işi bir anlamda risktir de. Bunun sınırını koruyabilmenin bir formülü vardır, diyebiliyor musunuz?

Bence burada en büyük tehlike, nostaljinin gücünü filmin kendi gücüyle karıştırmak. Bugün orijinal Hasip ile Nasip'i birebir yeniden çekseydik, karşımızda Zeki Alasya ve Metin Akpınar olmayacağı gibi seyirci de o filme, geçmişin nostaljik gözlüğüyle bakmayacaktı. Dolayısıyla ortaya temposu düşük, mizahı eskimiş, hatta yer yer itici bir iş çıkması kaçınılmazdı. Öte yandan, hikâyeyi tamamen serbest bir uyarlama rahatlığıyla ele almak da istemedik. Çünkü o zaman da bu filmi yeniden yapmanın bir anlamı kalmazdı.

Biz sınırı karakterleri, temel hikâye çatısını ve olayların genel akışını koruyarak çizdik. Böylece orijinal eserin ruhunu muhafaza ederken, anlatımda kendimize özgür bir alan açtık. Mizahı tamamen bugüne taşıdık; güncel siyasetin bütün klişelerinden beslendik. Yönetmen olarak da modern bir reji anlayışı, dinamik bir kurgu ve çağdaş bir komedi ritmiyle eski bir hikâyeye yeni bir sinema dili kazandırmaya çalıştım. Aslında yaptığımız şey; geçmişin çok sevilen bir eserine saygı duyarken, ona küçük bir meydan okumaktı. Bunun ne kadar karşılık bulduğuna elbette en başta orijinal filmi sevenler karar verecek.

“Kıyaslanacak olmak, oyuncular için başlı başına bir yük”

Tabii bu meydan okumanın riskini yalnızca ben üstlenmedim. En az benim kadar, hatta belki daha fazla risk alan oyuncularımız ve yapımcımız oldu. Oyuncular açısından Zeki Alasya ve Metin Akpınar gibi iki ustayla kıyaslanacak olmak, başlı başına büyük bir yük. Yapımcı açısından ise bütün bu önyargıları göze alarak böyle bir projeye yatırım yapmak ciddi bir cesaret meselesi. Bu noktada Vahdet Erdoğan'a ayrıca teşekkür etmek isterim. Projeyi kendisine ilk anlattığım anda, neredeyse bir saniye bile tereddüt etmeden kabul etti. Böylesine güçlü bir sinema mirasını yeniden yorumlama fikrine gözünü kırpmadan inanması, benim için yalnızca bir yapımcılık kararı değil, aynı zamanda vizyoner bir duruştu. Bu cesareti ve bize duyduğu güven için, kendisine teşekkür ediyorum.

Bir yönetmen için sanatsal tercihleri ile gişe beklentilerinin çatıştığı bir kesişim mutlaka olur. Bu noktada, hangisinden vazgeçmek daha zordur?

Ben sinemanın hem bir sanat hem de bir endüstri olduğu gerçeğini hiçbir zaman birbirinden ayırmadım. Özellikle bizim gibi seyirciyle doğrudan ilişki kuran, ticari sinemanın içerisinde üretim yapan yönetmenlerin bu dengeyi gözetmek zorunda olduğunu düşünüyorum. Çünkü bir film yalnızca yönetmenin sanatsal tatmininden ibaret değil. Arkasında yatırım yapan bir yapımcı, aylarca emek veren bir ekip ve karşılığında bir deneyim yaşamayı bekleyen seyirciler var.

Ama burada önemli bir ayrım yapıyorum. Seyirciyi önemsemekle seyirciye yaranmaya çalışmak aynı şey değil. Sırf gişe kaygısıyla, kendi inanmadığım bir hikâyeyi anlatmak ya da doğru bulmadığım yaratıcı kararlar almak istemem. Öte yandan yalnızca kendi sanatsal tatminim için seyirciyi tamamen yok saymayı da doğru bulmuyorum. Bence asıl yönetmenlik becerisi, bu iki beklentinin birbirini besleyebileceği bir sinema dili kurabilmek.

Dolayısıyla benim için mesele hangisinden vazgeçeceğim değil, ikisinden de mümkün olduğunca vazgeçmeyeceğim bir yol bulmak. Çünkü iyi sinemanın mutlaka az seyirciye ulaşması gerektiğine de, çok seyirciye ulaşan bir filmin sanatsal değerinin düşük olacağına da inanmıyorum. Sanatla ticaretin birbirine düşman olduğu fikrini kabul etmiyorum. Sinema tarihi, ikisini bir araya getirebilmiş büyük yönetmenlerin örnekleriyle dolu.