Litros Sanat
Türkiye'nin Dijital Kültür Sanat Gazetesi
Fotoğraf, sanat ve kültürel üretimin buluşma noktası olan 212 Photography Istanbul, dokuzuncu yılında yine İstanbul’un dört bir yanındaki tarihi mekanlarda meraklıları ile buluştu.
Bu yıl fotoğrafın icadının ikiyüzüncü yılı vesilesiyle yirmiden fazla mekana yayılan 212 Photography Istanbul, şehrin sokaklarında yepyeni bir görsel katman ördü. Sergi rotaları arasında kaybolmak, çağdaş sanatın o gürültülü akışı içinde soluklanmak için her yıl olduğu gibi bu yıl da adımlarımı sergi mekanları arasında en sevdiğim adrese yönelttim: MSGSÜ Tophane-i Amire Kültür ve Sanat Merkezi.
Geçmiş yıllarda Tophane-i Amire’de doğa ve insanın varoluş mücadelesini merkeze alan, izleyiciye hayret duygusunu tattıran güçlü sergilere ve belgesel gösterimlerine tanıklık etmiştim. Geçen yıl hayatını kaybeden Sebastião Salgado’nun Toprağın Tuzu belgeselini Tophane-i Amire nin kubbelere altına taşıyan sergiden sonra Steve McCurry’nin insan portrelerindeki o sarsıcı dürüstlüğüne hayran kalarak, 212 Photography yazılarımın merkezine bu mekanı almıştım. Bu sene de Tophane-i Amire geleneği bozmayarak yine doğa, insan ve çevre teması üzerine kurgulanmıştı. Yann Arthus-Bertrand’ın Bir Bakışın Mirası ve Helene Schmitz’in Botanik Bir Serüven gibi başlıklarıyla geçen yılların çizgisini aynı ağırlıkta sürdürmeye devam etmişti.
Mekana adım atar atmaz karşılaştığımız ilk büyük durak, Yann Arthus-Bertrand’ın elli yıllık üretimini masaya yatıran Legacy seçkisiydi. Duvarları kaplayan o devasa panolarda; Earth from Above karelerinden Kenya’daki ilk aslan serilerine, Valdés Yarımadası’ndaki balinalardan Rio de Janeiro favelalarına kadar uzanan geniş bir arşiv bizi karşılıyordu. Bertrand’ın havadan süzülen o mesafeli kadrajları, insanı gezegenin efendisi değil, olsa olsa geçici birer konuğu olarak konumlandırıyordu. Sanatçının yıllar önce bir hava balonundan bakarak yakaladığı o estetik perspektif, bugün drone çağının görsel kirliliği içinde bambaşka bir anlam kazanıyordu. Sergi alanındaki panolarda yer alan metinlerde, dünyanın en kalabalık ibadet yerlerinden biri olan Kumbh Mela Festivali’nden Afrika’daki demografik dönüşümlere kadar pek çok sosyolojik veri fotoğraflara eşlik ediyordu. Bertrand’ın işleri, estetik birer manzara sunmanın ötesinde, insanlığın doğaya uyguladığı baskının sert birer tutanak defteri gibi Tophane-i Amire’nin duvarlarda seyrediliyordu.
Mekanın koridorları arasında ilerlediğimizde karşımıza çıkan Helene Schmitz’in Blow Up seçkisi, bitki örtüsünün büyüme ve çürüme evrelerindeki o gerçeküstü detayları gözler önüne seriyordu. İnsanın doğayı sınıflandırma ve kontrol altında tutma dürtüsünü irdeleyen bu kareler, mekanın tarihi ağırlığıyla ilginç bir diyalog kuruyordu. Sergi salonunun ortasında yükselen dev ekranlarda akan görüntüler, izleyiciyi hareketsiz durmaya ve sadece izlemeye değil, düşünmeye zorlayan bir ritim yakalıyordu.
Rotayı Tophane-i Amire’nin dışına, İstanbul’un farklı semtlerine yayılan diğer duraklara çevirdiğimizde festivalin kentsel yapısı daha da belirginleşiyordu. Galata Rum Okulu Vakfı Kültür Merkezi’nin mozaik zemininde yürürken yakın zamanda kaybettiğimiz Martin Parr’ın Short & Sweet retrospektifiyle karşılaşıyorduk. Parr, sıradan günlerin absürtlüğünü, kitlesel turizmin rutinlerini ve tüketim çılgınlığını gözler önüne seren o keskin mizahıyla izleyiciyi köşeye sıkıştırıyordu. Sergide yer alan detaylarda; turşu bidonlarının önüne yığılmış karpuz kasalarını, çamaşır ipine gerilmiş sergi tişörtlerini ve günlük yaşamın sıradan detaylarını ironik bir dille belgeliyordu. Parr’ın insanı hem güldüren hem de kendi alışkanlıklarından utandıran o rengârenk paleti, okulun tarihi odalarına bambaşka bir soluk getiriyordu.
Aynı binada yer alan Frank Horvat’ın Gülümseme Lütfen seçkisi ise modayı stüdyonun o steril ve yapay sınırlarından kurtarıp Paris sokaklarına salan ustanın maharetini gözler önüne seriyordu. Fotoğraflarda gördüğümüz devasa siyah-beyaz baskılar; Eyfel Kulesi’nin gölgesinde yükselen silüetler, sokak ortasında şapka düzelten modeller ve anlık yakalanmış bakışlarla modanın durağan algısını altüst ediyordu . Horvat’ın gazetecilik refleksinden beslenen hikâye anlatımı, her bir kareyi moda fotoğrafçılığının ötesine taşıyıp dönemin sokak kültürüne açılan birer pencereye dönüştürüyordu.
Eski Posta Han’ın kat aralarında ise festivalin en sert, en politik ve en katmanlı damarı atıyordu. Jill Greenberg’in 11 Eylül sonrasında primatların yüz ifadeleri üzerinden insani kibre tuttuğu ayna, izleyiciyi rahatsız edici bir yüzleşmeye çağırıyordu. Hemen yanı başındaki salonda Omar Victor Diop’un iklim adaletini ve çevresel yıkımı merkezine alan otoportreleri, klasik resim geleneği ile Batı Afrika stüdyo fotoğrafçılığını harmanlıyordu. Hanın tarihi odalarında gezindikçe karşımıza çıkan Brezilya Modernist Fotoğrafı seçkisi, yirminci yüzyılın ortasındaki fotogram ve fotomontaj deneyimlerini Türkiye’deki izleyiciyle buluşturuyordu. Catherine Nelson’ın binlerce doğa karesini dijital olarak birleştirerek oluşturduğu yüzen küreler ve Xuebing Du’nun Rönesans resmindeki ışık-gölge dengesini çiçeklerin mikro anatomisine taşıyan işleri, hanın taş yapısıyla organik bir bütünlük kuruyordu.
St. Benoît Kilisesi’nin serin ve gotik atmosferine adım attığımızda ise bambaşka bir sergileme biçimi ile karşılaşıyordunuz. David Szauder’in yapay zekâ, bellek kaybı ve dijital hatalar (glitch art) üzerinden kurguladığı büyük boyutlu enstalasyonlar, kilisenin tinsel mimarisiyle tezat oluşturuyordu. Mekanın ortasında yer alan silüet formundaki şapkalı figürler ve sütunların arasından süzülen renkli vitray ışıkları, kilisenin sessizliğini dijital çağın tekinsizliğiyle buluşturuyordu. İzleyici, ahşap vaaz kürsüsünün hemen önünde duran bu soyut figürlerin arasında dolaşırken, geleneksel ile dijital olanın sınırlarının nasıl eridiğine şahitlik ediyordu.
212 Photography Istanbul, fotoğrafın 200. yılında , yalnızca anı donduran teknik bir araç olmadığını; insan ile doğa, zaman ile mekân arasındaki o kırılgan sınırları esneten güçlü bir düşünce alanı olduğunu bir kez daha hatırlattı. Tophane-i Amire’nin tarihi atmosferinin altında nefes alan o devasa doğa panolarından, gotik kilise kemerleri arasında tezat oluşturan dijital silüetlere kadar uzanan rotada ; izleyiciye hazır reçeteler sunmak yerine, kendi varoluşuna ve çevresine dışarıdan bakabileceği sarsıcı bir ayna tuttu.
Yorum Yaz