Litros Sanat
Türkiye'nin Dijital Kültür Sanat Gazetesi
“Daima” sloganıyla düzenlenen 63. Uluslararası Antalya Altın Portakal Film Festivali, 24-31 Ekim tarihleri arasında sinemaseverleri bir araya getirdi. Filmlerle, söyleşilerle, karşılaşmalarla dolu bir hafta geride kaldı. Festivalin başlangıcıyla bitişi arasında zaman, sanki alışıldığından farklı akıyor. Her gösterimden yeni düşüncelerle, farklı duygularla çıkıp bir başka filmin dünyasına giriyoruz. İzlediğimiz her film bizi mutlu etmese de film izlemenin kendisi mutluluk vermeye devam ediyor.
Antalya’da bu yıl da sinemanın coşkusu en çok salonlarda hissedildi. Gösterimlerde yaşanan sıra düzensizlikleri, gecikmeler ve aksayan planlamaya rağmen seyircinin ilgisi azalmadı. Özellikle Antalya Kültür Merkezi’ndeki gösterimlerde belirginleşen organizasyon sorunları, festivalin genel akışını zaman zaman zorlaştırdı. Gösterim takvimindeki planlamayla salonlardaki uygulama örtüşmeyince seanslar gecikmeli başladı ve gün boyunca süren zaman kaymaları yaşandı.
Bütün aksaklıklara rağmen salonlar doldu, filmler izlendi. Ulusal ve uluslararası yarışmaların yanı sıra özel gala gösterimleri gerçekleştirildi. Antalya Film Forum ise sinema endüstrisine yönelik etkinlikleriyle festivalin önemli ayaklarından biri oldu. Sinemanın farklı alanlarını bir araya getiren bir festival daha tamamlandı. Ancak festivalin geride bıraktığı asıl tartışma, organizasyon sorunlarından çok filmlerin kendisinde saklıydı. Özellikle ulusal yarışmada izlediğim yapımlar, sinemamızın yıllardır aşmakta zorlandığı senaryo meselesini yeniden düşündürdü.
Ulusal Sinema Yüz Güldürmüyor
Film festivallerinin Ulusal Uzun Metraj Film Yarışması’nı takip etmeyi önemli buluyorum. Çünkü bu yarışmalarda izlediğimiz filmler, iyi ya da kötü, sinemamızın içinde bulunduğu duruma ilişkin bir fikir veriyor. Ne yazık ki ortaya çıkan tablo yıllardır pek iç açıcı değil.
Sinemamızdaki senaryo sorunu giderek derinleşiyor. Hikâyelerin yaşadığı tıkanıklık, filmlerin neredeyse bütün aşamalarına yansıyor. Beyazperdede karşılaştığımız, bir türlü tamamlanamamış hissi veren filmler can sıkıyor. İyi görüntülerin ya da toplumsal mesaj verme kaygısının tek başına sinema yapmaya yetmediğini hatırlamak gerekiyor. Bir filmin anlatmak istediği mesele kadar, o meseleyi nasıl anlattığı da önemli.
Bu yıl Ulusal Uzun Metraj Film Yarışması’nda Artakalan, Tatlı Maya, Elisa, Düğün Şarkıcısı, Bir Anne Hakkında, Hakikatin Ölümü, Selma, Cinlerin Düğünü, Kadim Mavi, Taş ve Tüy, Bekle Bizi Brüksel ve Ölü Arının İğnesi yer aldı. Yarışan on iki filmden altısını izleyebildim. İzlediğim altı filmde de benzer senaryo sorunlarıyla karşılaştığımı rahatlıkla söyleyebilirim.
Artakalan (Yeşim Ustaoğlu)
Dört bir yandan uyaranlarla çevrildiğimiz, sürekli bir şeylere yetişmeye çalıştığımız bu zamanda sıkışıp kalan insan nereye gider? Ya da gerçekten bir yere gidebilir mi? Yeşim Ustaoğlu, on yıl aradan sonra çektiği Artakalan filminde şair Elif’in peşinden giderek bu sorulara cevap arıyor. Ustaoğlu, Elif’in eşi ve çocuğuyla yaşadığı evin dünyasını kendine özgü bir biçimde kuruyor.
Sıkışmışlık ve depresyon duygusuyla yaşayan Elif, çocuğuyla ilgilenirken, onunla şehrin içinde dolaşırken elinden geleni yapıyor. Ancak içini kemiren huzursuzluk bir türlü dinmiyor. Ses üzerine çalışan eşi Mehmet ise şehrin keşmekeşini sesler aracılığıyla kaydediyor. Elif ve Mehmet, birbirlerine bağlı ve şefkatli bir çift. Buna rağmen varoluşsal sıkıntılarının onları farklı noktalara sürüklediğinin farkındalar. Elif kendi içindeki arayışın peşinden yola çıktığında Mehmet, oğullarıyla geride kalıyor.
Gökyüzünün peşine düşen Elif, yolculuğu boyunca şehrin ve doğanın geçirdiği değişime de tanıklık ediyor. Anneannesinin köyüne vardığında ufuk onun için tamamlanıyor. Kendisine ve dünyaya yeniden bakma imkânı buluyor. Mehmet ise oğluyla birlikte babasının yanına gittiğinde geçmişin defterleri açılıyor. Tam da bu noktada tanıdık bir anlatı kalıbı devreye giriyor. Artakalan, insanın yaşadığı varoluşsal sıkışmışlıktan kurtulmak için geçmişine, köklerine dönmesinin yeni bir başlangıç olabileceğini söylüyor. Ancak bu arayışın vardığı yer, sinemada sıkça karşılaştığımız bir klişenin ötesine geçemiyor.
Tatlı Maya (Biket İlhan)
Tolstoy’a atfedilen “Tüm muhteşem hikâyeler iki şekilde başlar: Ya bir insan bir yolculuğa çıkar ya da şehre bir yabancı gelir.” sözü, pek çok sanatçıya ilham vermiştir. Şehre gelen yabancı metaforunun farklı biçimlerini sinemada defalarca izledik. Biket İlhan imzalı Tatlı Maya ise bu metaforu kadın dayanışması üzerinden ele alıyor. Küçük bir kasabada fırın işleten Nazan’ın hayatı, Suriyeli Rana’nın fırına gelmesiyle değişiyor. Kasaba halkı Rana’ya güvenmiyor, ona güvendiği için Nazan’ı da dışlıyor. Film, bir yandan Rana’nın, diğer yandan Nazan’ın hikâyesini anlatıyor.
Nazan, inandığı doğruların arkasında durarak güçlü bir irade ortaya koyuyor. Ancak hikâye ilerledikçe karakterlerin davranışlarıyla olayların gelişimi arasındaki inandırıcılık zayıflamaya başlıyor. Filmin vermek istediği mesaj ile anlattığı hikâye birbirini yeterince desteklemiyor. Kadın dayanışması gibi güçlü bir mesele, senaryonun taşıyamadığı bir anlatıya dönüşüyor.
Düğün Şarkıcısı ( Emre Aybek)
Emre Aybek imzalı Düğün Şarkıcısı filminin başrolünde Yasemin Sakallıoğlu yer alıyor. Film, Taksim’in son yirmi yılda geçirdiği değişimi ve dönüşümü bir sokak şarkıcısının kariyeri üzerinden anlatıyor. Senaryoda ise Mukadderat filminden tanıdığımız Erdi Işık’ın imzası bulunuyor. Yasemin Sakallıoğlu’nu dramatik yönü ağır basan bir hikâyenin merkezinde görmek iyi bir tercih. Ancak film, siyasi ve toplumsal açıdan söylemek istediği hemen her şeyi hikâyesine dâhil etmeye çalıştığında anlatı gücünü kaybediyor.
Yirmi yıl boyunca şehir değişiyor, mekânlar dönüşüyor, insanlar farklılaşıyor. Buna karşılık baş karakterin neredeyse hiç yaşlanmaması, filmin inandırıcılığını zedeleyen ayrıntılardan biri olarak öne çıkıyor. Hikâye ilerledikçe senaryodaki aksaklıklar belirginleşiyor. Finalde öne çıkan sosyal sorumluluk mesajı da bu sorunları gidermeye yetmiyor. Film, anlatmak istediği meselelerin ağırlığı altında kendi hikâyesini kurmakta zorlanıyor.
Bir Anne Hakkında (Büşra Bülbül)
Büşra Bülbül’ün ilk uzun metraj filmi Bir Anne Hakkında’nın başrolünde Sevda Erginci yer alıyor. Film, geçimini süt satarak sağlayan Sibel’in hikâyesini anlatıyor. Sibel’in eşi akciğer nakli bekliyor ve nakil için zaman giderek daralıyor. Hayatını güçlükle sürdüren Sibel, bir gün sattığı sütün bozulmasıyla ahlaki bir ikilemin içine düşüyor. Verdiği karar, kısa vadede işini kolaylaştırsa da vicdanını rahatsız ediyor. Rüyaları, yaşadığı vicdan muhasebesinin bir yansımasına dönüşüyor. Sibel, şehirde emekçi bir kadın olarak yalnız. Çaresizliğiyle baş başa bırakılmış, kimsesiz bir karakter. Büşra Bülbül, bu yalnızlığı ve çaresizliği kamerasıyla görünür kılmaya çalışıyor. Yönetmen, emekçi sınıfın üzerinde tahakküm kuran, ona yukarıdan bakan kesimleri doğrudan göstermeden varlıklarını hissettiriyor. Kamerasını işçi sınıfının, özellikle de emekçi kadınların yanında konumlandırıyor.
Hakikatin Ölümü ( Hüseyin Karabey)
“Eylemler ve sonuçları zaman geçtikçe değişir mi?” ve “Herkesin affedilme hakkı var mıdır?” Hakikatin Ölümü filminden çıktığımda zihnimde bu iki soru vardı. Feridun’un hayatı, eski dostu Timuçin’in yeniden karşısına çıkmasıyla bir anda değişiyor. Bu karşılaşma, geçmişte işlenen suçları ve onların beraberinde getirdiği vicdan azabını gün yüzüne çıkarıyor.
Film, büyük ölçüde bir evin içinde, iki karakter arasındaki ilişki üzerinden ilerliyor. Vicdan azabı, anlatının temel unsurlarından birini oluşturuyor. Ağabeyini merak ederek eve gelen kız kardeş, ona eşlik eden polis ve çilingir ise hikâyenin temposunu değiştirmek için devreye giriyor. Ancak filmin uzun süresi ve senaryodaki aksaklıklar, bu temponun korunmasını zorlaştırıyor. Başlangıçta ortaya atılan ahlaki sorular, hikâyeyi taşıyabilecek bir potansiyele sahip olsa da anlatı bu potansiyeli yeterince değerlendiremiyor.
Elisa (Sinan Sertel)
Nükleer savaşın ardından dünya büyük bir yıkıma uğruyor. Hayatta kalabilmek için yeni arayışlar başlıyor. Bu kaosun içinde Solisvita, Kalekentleri kuruyor. Genetik bağışıklık sağlamak amacıyla Genterna adlı bir tedavi geliştiriliyor.
Tedaviyi ilerletmek için yedi kişilik bir ekip, 180 gün yetecek suyla bir mağaraya yerleştiriliyor. Bir süre sonra Solisvita ile iletişim kesiliyor ve ekip kendi başına kalıyor.
Sinan Sertel, İçimdeki Kahraman ile denediği fantastik türdeki arayışını Elisa ile sürdürüyor. Bu kez bütünüyle yeni bir dünya kuruyor. Üstelik bu dünyanın içine kadim dünyanın bilgisini de yerleştiriyor.
Ne yapacağını, neyi arayacağını bilemeyen yedi kişinin çıkmazını anlatırken güçlü bir başlangıç noktası yakalıyor. Ancak hikâye ilerledikçe karakterlerin gelişimindeki sorunlar belirginleşiyor. Kurulan dünyanın ilgi çekiciliği, karakterlerin dramatik yolculuklarıyla aynı ölçüde desteklenemiyor.
Kısalar candır
Kısa filmler her zaman yüz güldürüyor. Salondan mutlu ayrılmamızı sağlıyor. Bu yıl Ulusal Kısa Film Yarışması’nda izlediğim yapımlar da bu düşüncemi pekiştirdi.
Sis Gürdal’ın Porkatal filmi, hayatın içine dâhil olmakta zorlanan bir çocuğun hikâyesini anlatıyor. Serdal Altun’un Süpermen Bozkıra Düştü filmi, geçim sıkıntısı içinde gerçeklik algısının nasıl değişebildiğini ele alıyor. Murat Ayyıldız’ın Adreste Bir Sorunu Var filmi ise siyasetçilerin verdikleri sözlerin sıradan bir insanın hayatındaki karşılığını trajikomik bir dille sorguluyor. Melis Balcı imzalı animasyon Anaokulu da göçmenliğin yetişkinlerin dünyasında yarattığı zorlukları konu ediniyor. Uzun metrajlarda eksikliğini hissettiğim anlatı bütünlüğünü kısa filmlerde bulmak sevindirici.
Andrei Zvyagintsev de klişeye düştü
Bu yıl TRT 12 Punto’nun konuğu olan Rus yönetmen Andrei Zvyagintsev’in TRT ortak yapımı Minotor filmi, Türkiye’deki ilk gösterimini Antalya’da gerçekleştirdi.
Savaşın gölgesindeki bir Rus taşrasında geçen film; kişisel çıkar, sadakatsizlik ve korku arasında sıkışan bir iş insanının, kendi varlığını korumak uğruna başkalarının kaderini nasıl gözden çıkardığını anlatıyor.
İş insanı Gleb’in kurduğu düzen, eşinin kendisini aldattığını öğrenmesiyle bozuluyor. Gleb için yaşananlarla doğrudan yüzleşmek bir seçenek değil. Bunun yerine eşinin sevgilisiyle hesaplaşmayı seçiyor. İçindeki ihtiras ve kıskançlık, onu cinayete sürüklüyor.
Gleb, işlediği suçun ardından sonuçlarından kurtulmaya çalışıyor ve bunu başarıyor. İçinde bulunduğu sistemde ahlaki değerlerinden vazgeçerek kendi varlığını koruyor.
Ancak Minotor'u Zvyagintsev sinemasının zayıf örneklerinden biri hâline getiren, suçluluk hikâyesinin kadın karakter üzerinden kurulması. Eşinin yaşananları öğrendikten sonra Gleb’i affetmesi de bu sorunu derinleştiriyor.
Film, ahlaki çöküşü ve suçun sonuçlarını sorgulamaya açarken çözümü, sorunu yaratan kişinin ölümü üzerinden kuran tanıdık bir anlatı kalıbına yöneliyor. Zvyagintsev gibi insanın ahlaki açmazlarını güçlü biçimde işleyen bir yönetmenin bu klişeye düşmesi hayal kırıklığı yaratıyor.
Sinemanın Buluşma Yeri
63. Uluslararası Antalya Altın Portakal Film Festivali, yarışma filmleri, özel gala gösterimleri ve ödül töreniyle geride kaldı. Ödüller sahiplerini buldu, sinemayla dolu bir hafta tamamlandı. Antalya’nın kendine özgü bir festival izleyicisi var. Bu kitlenin içinde özellikle sinema tutkunu teyzeler her zaman dikkatimi çekiyor. Yıllardır aynı heyecanla salonları dolduran, festivalin sadık izleyicileri olarak gösterimlerde yerlerini alan bu kadınlar, Altın Portakal’ın en kıymetli yanlarından birini oluşturuyor.
Festival yalnızca Antalyalılar için değil, Türkiye’nin farklı şehirlerinden gelen sinemacılar için de anlamlı bir festival. Aynı zamanda sektörün önemli buluşma noktalarından biri. Yeni projelerin ilk adımları bu karşılaşmalarda atılıyor, tamamlanan filmler değerlendiriliyor, sinemanın bugünü ve geleceği üzerine konuşuluyor. Altın Portakal bir kez daha geride kaldı. Salonların coşkusu, kısa filmlerin verdiği umut ve uzun metrajların düşündürdüğü sorunlar hafızamızda kaldı. Festival sona erse de sinemamızın hikâye arayışı devam ediyor.
Editör ve sinema yazarı. Lisans eğitimini Üsküdar Üniversitesi Felsefe Bölümü’nde tamamladı. Aynı üniversitede Medya ve Kültürel Çalışmalar alanında yüksek lisans yaptı. “Sinemada Aşk ve Zaman: Sevmek ...
Yorum Yaz