Yazar olmak yolda olmaktır

EDEBİYAT

Yazar Kerem Bakıcı: “Yazarlığı bir yere varmak olarak görmüyorum. Yazar olmak da diğer birçok şey gibi yolda olmaktır. İlk kitabın ardından roman yazmak, benim için yeni bir başlangıç oldu.” diyor.

Kerem Bakıcı’yla, İletişim Yayınları’ndan çıkan yeni romanı Söyletme, Çok Ağlarım üzerine bir araya geldik. Kitabın yayımlanmasının ardından ilk röportajını Litros Sanat’a veren Bakıcı, yeni romanının ilk heyecanını bizimle paylaştı. Röportajımızda öyküden romana geçiş sürecini, yazarlık serüvenini, romanın dünyasını, karakterlerini oluştururken beslendiği kaynakları ve eserinde anlatmak istediklerini konuştuk. Bakıcı’nın yeni romanı, okurunu insanın iç dünyasındaki tutsaklıkla yüzleştiriyor.

İlk öykü kitabınız Toprakta Büyür mü İnsan? dördüncü baskıya ulaştı. Beş yıl sonra bu kez bir romanla okurun karşısındasınız. Bu beş yıl sizi nasıl değiştirdi? Öyküden romana geçerken neyi kaybetmekten, neyi kazanmakta olduğunuzdan korktunuz?

İnsan beş yılda değişir ama değiştiğini her zaman anlayamaz. İlk kitabımın okurla kurduğu ilişki, yazdığım şeyin benden çıktıktan sonra da yaşayabildiğini gösterdi. Bu önemliydi fakat ikinci kitabı yazarken ilk kitabın başarısını sürdürmek gibi bir derdim de olmadı. Bir önceki kitabın bende bıraktığı güveni de kuşkuyu da geride bırakmam gerekiyordu. Bunu başardığımı düşünüyorum. Öncelikle herkesin şunu bilmesini isterim: Öyküden romana geçişi bir tür değişikliği olarak değil, anlatının beni zorladığı başka bir biçime geçmek olarak görüyorum. Merdan’ın hikâyesi, kısa bir anlatının taşıyabileceğinden daha fazla zaman ve ayrıntı istedi benden. Benim için mesele uzun yazmak değil, anlatının gerektirdiği kadar yazabilmekti. Romanı çağıran ben olmadım; hikâyem kulağına çalınınca kendisi geldi.

Merdan, sevgilisinden mektuplar kesilince yedi yıllık mahpusluğun ardından hapishaneden kaçıyor. Onu kaçmaya iten şey yalnızca mektupların kesilmesi mi?

Mektupların kesilmesi, Merdan’ın kaçışını başlatan olay. Ama bir insanı harekete geçiren şeyle onun asıl derdi aynı şey olmayabilir. Merdan’ın kaçışını yalnızca sevgilisine kavuşma isteğiyle açıklarsak eksik bir yorum yapmış oluruz. Merdan’ın geçmişinde gün yüzüne çıkmayı bekleyen karanlık taraflar var. Bazen insan bir yere ulaşmak için değil, bulunduğu yerde daha fazla kalamayacağı için kaçar. Merdan’ın kaçışında böyle bir çaresizlik var. Üstelik hapishaneden çıkmak, onun geçmişinden çıkması anlamına gelmiyor. Dışarıda onu bekleyen şey, içeride bıraktığından daha kolay bir hayat değil.

Merdan’ın Saye’nin izini sürmesi, onu geçmişiyle ve babasından devraldığı karanlık mirasla yüzleştiriyor. Sevda, özgürlük ve çaresizlik romanınızda birbirine karışıyor. İnsanın kendisini tutsak eden şeyden kurtulması mümkün mü?

İnsanın kendisini tutsak eden şeyi tanımasıyla ondan kurtulması arasında büyük bir mesafe var. Hatta bazen insan, kendisine zarar veren şeyi tanıdığı hâlde ondan vazgeçemiyor. Merdan’ın hikâyesinde beni ilgilendiren de bu. Sevdayı insanı kurtaran, onu bütün kötülüklerden arındıran bir güç olarak görmüyorum. Sevda insanı değiştirebilir ama insan sevdiği kişiye kendi karanlığını da taşıyabilir. Bir başkasını sevmek, kendini tanımakla aynı şey değil. Hatta insan bazen sevdiği kişiyi, kendisiyle yüzleşmemek için bir sığınak hâline getirir.

Merdan’ın babasından devraldığı miras da yalnızca geçmişte kalmış bir mesele değil. İnsan, kendisinden önce yaşanmış olanların sonuçlarını taşır fakat onları taşımak zorunda olduğunu düşünmeye başladığında geçmiş, bugünün iradesini de belirlemeye başlar. Romanın sorusu benim için şu: İnsan kendi geçmişinin sonuçlarından ne kadar sorumludur, ne kadarını değiştirebilir veya değiştirmek ister?

Karakterlerime izin veriyorum

Karakterlerinizi oluştururken gerçek hayattan, gözlemlerinizden ve kişisel deneyimlerinizden besleniyor musunuz? Kurgu ile gerçeklik arasındaki sınırı nasıl belirliyorsunuz?

Gerçek hayat yazının dışında değil. İnsanların birbirine söyledikleri, söyleyemedikleri, bir şeyi saklarken gösterdikleri çaba… Bunların hepsi yazının malzemesi. Gerçek hayatta karşılaştığım bir insanı olduğu gibi romana taşımak, onu anlamak değil, çoğu zaman onu kendi yazarlığım için bir araç olarak kullanmak olur. Burada önemli olan, karakterin benim düşüncelerimi doğrulaması değil, benden bağımsız bir varlık kazanması.

Yazarken karakterlerin benim istemediğim şeyleri de yapmasına izin vermem gerekiyor. Bence edebiyatın en güzel imkânlarından biri de bu: Yazarın kendi düşüncesine itiraz eden birileriyle yüzleşme cesareti.

Edebiyat okurun kendi rahatlığını sorgulatıyor

Bir yazar olarak okurun kitaplarınızdan hangi duyguyla ayrılmasını önemsiyorsunuz? Söyletme, Çok Ağlarım okurun zihninde ve kalbinde nasıl bir iz bıraksın istersiniz?

Okurun kitabı bitirdiğinde benimle aynı fikirde olması çok iyi bir fikir gibi görünüyor ama karşıt fikirlere yönelenleri dinlemek de hoşuma gidiyor. Okur karakteri yargılasın, sonra kendi yargısından kuşku duysun. Benim için edebiyatın etkisi, okurun kendisini rahat hissetmesinden çok, kendi rahatlığını sorgulamasında yatıyor.

Şunu özellikle belirtmem gerekiyor: Romanın sonunda okura bir huzursuzluk bırakmayı amaçladım demek fazla iddialı olur. Kitabı yazdım ve artık onun benden bağımsız bir hayatı var. Okur Merdan’ı sevebilir, ondan nefret edebilir, onunla hiçbir bağ bile kuramayabilir. Bunların hepsi mümkün.

Türk ve dünya edebiyatında kimleri okuyorsunuz? İlk öykü kitabınızdan bugüne yazarlık serüveninizde kendinizi nasıl bir noktada görüyorsunuz? Bundan sonra sizi ne bekliyor?

Okumayı yazarlığın dışında bir uğraş olarak görmüyorum. İyi bir okuma, insanın kendi yazdıklarına karşı kuşku duymasını sağlar. Bir yazarı okumak, onun cümlelerini taklit etmek değil, kurduğu dünyanın neden çalıştığını, nerede direndiğini anlamaya çalışmaktır. Bazen sevdiğiniz bir kitap size ne yapmanız gerektiğini değil, ne yapmamanız gerektiğini de gösterir. Bu sebeple yazar veya kitap ismi vermesem daha iyi olur.

İlk kitabımı yayımladığımda yazarlık dünyasında tanıdığım kimse yoktu. Dergilere öyküler gönderdim, reddedildim, yeniden gönderdim. O dönemde edebiyatın kapalı bir çevreye ait olmadığını kendime kanıtlamam gerekiyordu. Bunu başardığımı düşünüyorum. Çoğunluğun tabiriyle taşrada yaşayarak da o dünyanın içine girilebiliyor. Sabır ve emek lazım.

Yazarlığı bir yere varmak olarak görmüyorum. Yazar olmak da diğer birçok şey gibi yolda olmaktır. İlk kitabın ardından roman yazmak, benim için yeni bir başlangıç oldu. Bundan sonra ne yazacağımı bilmiyorum; daha doğrusu, bundan emin değilim. Bir sonraki kitabı şimdiden tarif etmek, henüz karşılaşmadığım, hayalini bile kurmadığım bir şeyi bildiğimi iddia etmek olur.