İslam'ın güler yüzü ve iğde kokuları

KİTAPLIK

Mayıs, iğde kokularını da yanında getirir… 

Konya’ya ilk gidişim -şehir beni çağırıyordu, hissediyordum- haydi, dedi arkadaşım, madem öyle, gidiyoruz. Hızlı kararlar verebilen biri değilimdir oysa.  Nasıl olmuşsa olmuş, ölü toprağını silkelemişim üzerimden, hızlı trene binmişiz, ver elini Konya. 

İğde kokuları caddeleri doldurmuş, şehri  baş döndürücü bir parfüm bulutu sarmalamış;  nasıl baygın, nasıl güzel  bir koku!

Şehre daha ayak başmışken, iğde kokularını daha içime çekmişken   mütercim Cemal Aydın aradı. Konya’da olduğumu öğrenince  Eva de Vitray’ın mezarını da ziyaret etmelisin, dedi; Mevlana Müzesi’nin yakınındaki Üçler Mezarlığı’ndaymış ebedi istirahatgahı.

Cemal Aydın, bir Mevlana ve İkbal uzmanı olan Fransız akademisyen Prof. Dr.Eva de Vitray’ın (1909-1999) ilginç hayatı üzerine, Vitray’ın kendisiyle yapılan bir nehir söyleşiden oluşan İslam’ın Güleryüzü kitabını 1998’de  Türkçeye kazandırılmıştı. Yıllar evvel bana hediye ettiği eseri severek okumuştum ama 1999’da Paris’te  vefat eden Vitray’ın  naaşının vasiyeti üzerine 17 Aralık 2008 tarihinde  Konya’daki Üçler Mezarlığı’na nakledildiğini bilmiyordum.

Önce  Eva de Vitray’ın mezarını ziyaret ettik –başucunda çiçeğe durmuş bir iğde ağacı- ardından da Mevlana Hazretlerinin türbesine gittik arkadaşımla. Eve döndüğümde Mevlana’nın gölgesine sığınan bu Fransız akademisyenin hayatını anlattığı İslam’ın Güleryüzü kitabını yeniden okuyacaktım.

Cemal Aydın’ın, bu önemli kitabın tercümesine nasıl karar verdiğini anlattığı kitabın başındaki sunuş yazısı, Vitray’ın bu nehir söyleşide söyledikleri kadar önemli; zira henüz yirmili yaşlarında, daha Fransız filolojisinde öğrenciyken - sene 1973’tür- Türkiye’de Mevlana üzerine konferans verecek olan bir Fransız hanımı dinlemek üzere Cemal Aydın arkadaşları tarafından Taksim’deki Fransız Kültür Merkezi’ne götürülür. Önyargılı olarak gitmiştir aslında bu konferansa:“Profesör de olsa bir yabancının, bir Fransız bayanın ünlü bir Müslüman âlim, düşünür ve velisi hakkında dişe dokunur bir şeyler söyleyebileceğini sanmıyordum.”

Ancak konferansın başlamasından sonra bu düşünceleri değişir. Eva de Vitray, Mevlana üzerine öyle değerli, daha önce hiç kimseden duymadığı öyle ilginç bilgiler verir ki, adeta ruhu kanatlanır, gönlü ferahlar. İşte o heyecanla ertesi gün kaldığı otele görüşmeye gittiğinde onun Müslüman olduğunu öğrenir. Eva de Vitray’ın ona söylediği şu cümle ise hiç aklından çıkmaz:  “Hiç insan Mevlana’yı okuduktan sonra Müslüman olmaz olur mu?”

Rachel Cartier ve Jean Pierre Cartier’ın sorularına cevap vererek ilerleyen İslam’ın Güleryüzü kitabı, okuru mistisizmin bütün dinleri birleştiren evrensel atmosferine çekiyor.1909 doğumlu Vitray’ın, çocukluğunda başlayan sorgulamaları, kilise mantığını yüreğinin kabul edemeyişi üzerine yaşadığı bunalım ve  Mevlana’nın izini takip ederek  İslam’la nasıl tanıştığını  okuyoruz kitapta. Üstelik Cemal Aydın, İslam’ı merak eden Batılılar için bir rehber kitap niteliği taşıyan eseri tercüme etmekle kalmamış; okurun bilgilenmesi gerektiğini düşündüğü detaylar üzerine kitaba  dipnotlar koymuş. 51 dipnot bulunan kitapta beni en şaşırtan, 34. dipnottaki “Şeytanın avukatlığı” ifadesinin ana kaynağını öğrenmek oldu: “Şeytanın avukatlığı tabiri, Katolik kilisesince 1587’de kurulan bir makamdan gelir.Dindar ve önemli bir Katolik öldükten sonra Katolik kilisesi tarafından kutsal ve aziz ilan edileceği sırada tartışmalar yapılır. Bu tartışmalar sırasında Şeytanın avukatlığı makamında bulunanlar, o kişinin kusurlu yanlarını ortaya dökerler. Kendilerine cevaplar verilir. Sonuçta bir karara varılır.”

Hoşgörünün gittikçe azaldığı günümüz ortamında, bir Batılı aydının yeryüzündeki kişisel yolculuğu üzerinden İslam’ın bir hoşgörü dini olduğunun altını çizen İslam’ın Güleryüzü gibi  kitaplara daha  çok  ihtiyaç olduğunu düşünüyorum.

Kitabı okuduktan sonra yolunu bile isteye Konya’ya düşürecekler için –iğde çiçekleri hala baygın kokularını salarken üstelik- Üçler Mezarlığı’nın Hacı Veysi Camii  yanındaki kapısından giriş yaparak  sağdaki ilk yoldan ilerlediğinizde yol sizi Eva de Vitray’a götürecektir; yani İslam’ın güler yüzüne…