Litros Sanat
Türkiye'nin Dijital Kültür Sanat Gazetesi
Güçlü hikayelerin ve edebiyatın kalbi olan akademik kitapların yazarı Necip Tosun yazmanın incelikleri üzerine çok kıymetli iki esere daha imza attı. Yazma Dersleri, Marcel Proust’tan Ursula K. Le Guin’e ve Yazma Dersleri, Ahmet Mithat Efendi’den Tomris Uyar’a. İkisi de birbirinden etkileyici ve ilham verici bu iki kitaptan ikincisine ve ancak birkaç yazara değinebileceğim bu yazıda.
Ahmet Mithat Efendi (1844-1912) ikiyüz civarında kitap yazmış. Tek başına Tanzimat döneminde yayınlanan romanların toplamından daha fazla roman yazdığını söyler Tosun. İşe okumakla başlayan yazarın oğlu Kamil Yazgıç babasının, Çerkezce Arapça Farsça Fransızca İngilizce İtalyanca Bulgarca Latince ve Yunanca birçok eser okuduğunu bildiriyor. Muhayyileden çok gerçek hayatın anlatımına önem veren yazar, bunun çok daha zengin bir alan olduğunu vurgulamış. Anlatılanlar kendisinin ya da dostlarının başından geçenlerdi. Okurla etkileşim halindeki üslubunu açıklarken Tosun, yazarın bunu, okuma yazma oranının çok düşük olduğu bir toplumda edebiyatı sevdirmeyi amaçlayan bir yol olarak gördüğünü ve onu anlamak için zamanın koşullarını göz önünde bulundurmamız gerektiğini söyler.
Yazara göre bir insanın doğumundan ölümüne kadar olan hikayesini dümdüz anlatmak roman sanatına aykırıdır. Çünkü bunu herkes yapabilir ve estetik değerler katılması esastır. Gereksiz detaylarla doldurulmuş sayfalar çıkarılmalı eser özleştirilmelidir.
Halit Ziya Uşaklıgil (1868-1945) servet-i fünun yazarıdır. Dil konusunda değişimi benimsemiş ve hayatta iken eserlerini bizzat kendisi değiştirip sadeleştirmişti. Arkadaşlarının siyasete atılmasının aksine, kendisi edebiyatı merkeze alan bir hayat kurdu. Bu elbette radikal bir seçimdir ki siyasetin her şeyden değerli olduğu bir zamandı şimdiki gibi. Mai ve Siyah adlı eserinde parasız pulsuz edebiyat ve şiir tutkunu olmanın ağır faturası anlatılır. Okuru değil kendi hissiyatını merkeze alışını da şöyle izah eder: “Yazarken hiç başkalarını düşünmedim. Bütün yazdıklarım yalnız benim hususiyetim dairesinde kalmaya mahkummuş gibi kaleme alınmıştır. Eğer böyle yapmamış olsaydım kendimi adeta başkalarının işleri için müsvedde kaleme alan yazıcılara benzetirdim.”
Peyami Safa (1899-1961) eserlerinde içerik daha çok batılılaşma ve cumhuriyete geçiş döneminin çalkantıları, buhrandaki insanın çıkış yolları üzerinedir. Her kitabında farklı bir teknik dener ve kendini yenilemek ister. Bu yazarın kalitesi için önemlidir. İçerik bulunur fakat aslolan nasıl anlatılacağı ve biçimdir. Edebiyat tezli amaçlı olmaz, güzeli aramak için yazılır, gaye kendiliğinden ortaya çıkar.
Sait Faik (1906-1954)Necip Tosun tarafından apolitik, bohem, hayalperest, kozmopolit ve flanör olarak tarif edilir. Burgazadada’da kendini saf edebiyata adayarak yaşayan Abasıyanık, angaje ve bağımlı sanatı reddetmişti. Bu yönüyle herkese açılabilen, takip edilen, farklı insanları bir araya getiren her kesimden insanla ilişki kurabilen biri. Klasik türlerle ilgili sınırları da reddeden yazar, büyük olayları değil incir çekirdeğini doldurmayan şeyleri hem de körü körüne yazdığını anlatır.
Halide Edip, birçok eserini Binbir Gece Masalları’ndan esinlenerek, sohbet geleneğine göre kurgulamış, Kemal Tahir ise eserin ne anlattığının, nasıl anlatılacağından daha önemli olduğunu ileri sürmüş. Yazma Dersleri üzerine bu hacimli iki eser de o kadar akıcı bir üslupla kaleme alınmış ki, yazarların deneyimleri can alıcı hikayeler olarak akıp giderken, hayatın ve edebiyatın özüne biraz daha yaklaşmanın şifasını duyumsuyor insan.
Yorum Yaz