“Hayal ettiğim mekânı artık aramıyorum, inşa ediyorum”

SİNEMA

Yapay zekâ ve ilgili teknolojilerle sinema alanında çalışmalar yapan, aynı zamanda Vitpepper Studios’un kurucu ortağı ve CCO’su Erim Şişman; Litros Sanat Gazetesi’nin yeni sayısında konuğumuz olarak sorularımızı içtenlikle yanıtladı: “Senaryoyu yazarken gördüğüm görüntüyü kayıp vermeden izleyiciye ulaştırmak temek motivasyonum. Sinemada her aşama bir kayıptır. Hayal edilen mekân bulunabilen mekâna, bulunan mekân ışığın izin verdiğine, o da bütçenin yettiğine dönüşür. Benim derdim bu kayıp zincirini kısaltmak. Hayal ettiğim mekânı artık aramıyorum, inşa ediyorum. Bu teknik bir rahatlık ya da basite kaçmak değil, yazarlık meselesi. Ne yapabileceğinizi bildiğinizde ne yazdığınız da değişir.”

Özellikle sinema, TV ve dizi alanlarında önemli çalışmalarda bulunan, bunları yaparken ise yapay zekâ ve ilgili teknolojileri kullanan, Vitpepper Studios’un kurucu ortağı ve CCO’su Erim Şişman, yeni sayımızda konuğumuz oldu. Kendisiyle çalışmalarına ve sinemada yapay zekâ kullanımına dair keyifli bir sohbet gerçekleştirdik. Söyleşimize geçmeden önce gelin kendisini daha yakından tanıyalım: “Kendimi öykücü olarak tanımlıyorum. Roman yazıyorum, film çekiyorum, zaman zaman heykel yapıyorum; bunlar ayrı kimlikler değil, aynı işin farklı araçları. Her şey bir fikirle başlıyor. O fikrin roman mı, film mi, nesne mi olacağına ben karar vermiyorum; fikir kendi formunu getiriyor. Öykülerim şu ana kadar üç roman, bir dizi, dört film ve sekiz heykel olarak hayat buldu. Şu anda Vitpepper Studios’un kurucu ortağı ve CCO’suyum.”

AI ile film yapım ve sinema çalışmalarınıza ne zaman ve nasıl başladınız?

Yazdığım senaryolar bilimkurgu, korku ve aksiyona yaslanıyor; bu türlerde kâğıt üzerindeki her cümle bir görsel efekt kalemi demek. Bu yüzden önce CGI ve VFX öğrendim, zaman ve ekonomik olarak ciddi bir yatırım yaptım. Fakat bu noktada da sınırlarla karşılaştım. Ekran kartı, render süresi ve lisans maliyetleri hayal ettiğim dünyaları kurmama izin vermiyordu. Üretken modeller henüz araştırma aşamasındayken yapay zekâya yöneldim. Araçların bu hızla gelişeceğini öngöremediğim için kendi üretim aracımı kurmaya çalıştım. O deneme bana makine öğreniminin mantığını kazandırdı. Modellerin nasıl çalıştığını, nasıl düşündüğünü, neden halüsinasyona düştüğünü, hangi sınırın aşılabilir olduğunu bu süreçte anladım. 2022’de ilk hibrit filmim Laplace’ı çektim. O dönem video modeli yoktu; görüntü kare kare üretiliyor, kareler birbirini tutmuyordu. Çoğu insanın kusur saydığı o titreme ve rüya estetiği Laplace’ın öyküsüne birebir oturdu. Film, New York’ta International AI Festival’de gösterildi. Orada kurduğum ilişkiler bugün hala devam ediyor. Bu da birçok farklı alandaki yeniliklerden haberdar olmamı kolaylaştırıyor.

“Yapay zekâ benim için bu sansürün kalkması demek”

Neden bu alana ilgi duydunuz, bu alanın sizdeki karşılığı nedir?

İlgi değil, zorunluluk. Türkiye’de bilimkurgu, korku ya da aksiyon yazan biri senaryoyu bitirmeden önce bütçesini bilir ve ona göre yazar. Yaratığı karanlıkta tutar, patlamayı kadraj dışına alır, matte paintingle dünyayı büyütmeye çalışır. Otosansür daha ilk sahnede başlar. Yapay zekâ benim için öncelikle bu sansürün kalkması demek. Bir sahneyi artık “yapılabilir mi” diye değil, “gerekli mi” diye tartıyorum. Senaryoda özgürlük tam olarak bu. Hayatımda kapladığı yere gelince: Bu alan birkaç ayda bir kendini yeniliyor, geride kalma lüksü yok. Günün büyük kısmı araçları ve üretim hatlarını takip etmekle geçiyor. Ama bu takip, asıl işe hizmet ettiği sürece anlamlı. Öte yandan Vitpepper Studios sayesinde artık işimin büyük bir parçası yapay zekâ oldu.

“Yapay zekâ ile Hollywood kalitesinde görsel efekt”

AI ile sinema özelinde tam olarak ne yapıyorsunuz?

Setin dışında kalan her şeyi, bazen de setin kendisini. Çekilmiş bir sahnenin mekânını değiştirebiliyoruz; kadraja girmeyen sokağı, binayı, gökyüzünü çekimden sonra kuruyoruz. Işığı post prodüksiyonda yeniden tasarlıyoruz: Öğlen çekilen bir plan akşam saatine, kapalı bir gün sert güneşe çevrilebiliyor. Kostüm ve sanat yönetimi de çekimden sonra müdahaleye açık. Çekilmiş görüntüden sahnenin üç boyutlu bir kopyasını çıkarıp kamerayı yeniden konumlandırabiliyoruz; yönetmenin kurguda “Keşke biraz yukarıdan olsaydı” demesi artık pişmanlık değil, bir brief notuna dönüştü. Oyuncu tarafında iki şey yapıyoruz. Birincisi aksiyon: Oyuncunun yüzü ve bedeniyle, onun rızası ve sözleşmesiyle bir dijital ikiz oluşturuyor, tehlikeli sahneleri bu ikizle çekiyoruz. Dublör aramıyoruz; set kazası ihtimali ortadan kalkıyor. İkincisi çocuklar ve hayvanlar. Ben bir çocuğun on dört saatlik set gününe de bir hayvanın ışık ve gürültü altında tutulmasına da karşıyım. İkisini de sete çağırmadan filmde var edebiliyoruz. Vitpepper Studios’u on altı ay önce bu hizmetleri reklam, dizi, film ve animasyona vermek için kurduk. Özetle, Hollywood kalitesinde görsel efekti, o bütçeye ihtiyaç duymadan Türkiye’de üretiyoruz.

Devam eden ve bitmiş olan projelerinizi bize anlatır mısınız? Nerede yayınlandılar, yayınlanacaklar? İçerikleri ne idi?

Sayamayacağım kadar çok iş yaptık. Reytinglerde ilk beşe giren dizilerin neredeyse tamamında görsel efekt ve yapay zekâ destekli post prodüksiyon tarafında yer aldık. Onlarca reklam ürettik; bir kısmı hibrit, bir kısmı sıfırdan yapay zekâyla. En çok emek verdiğimiz iş Tesseract. Özcan Deniz ve Akın Akınözü’nün rol aldığı, savaşın yıkımını anlatan, 4 bölümden oluşan toplamda 72 dakikalık bir dizi. 14 ayda, 28 kişilik bir ekiple tamamlandı. Bir milyondan fazla görsel ve altmış saatten uzun video üretildi. Teknoloji her ilerlediğinde diziyi baştan sona yeniden ürettik, toplam sekiz kez. Oyuncular dramatik sahnelerini sette kendileri oynadı, performansları yapay zekâyla kurulmuş mekânlara, ışığa ve kamera açılarına yerleştirildi. Aksiyon sahnelerinde dijital ikizleri dublör olarak çalıştı. Dizi çok yakında bir dijital platformda izleyiciyle buluşacak. Bunun dışında şu anda tüm Türkiye’nin bildiği ve sevdiği bir yapımın animasyon filmine hazırlanıyoruz. Ottopunk adındaki çizgi romanımın da animasyon filminin üretimi bir yandan devam ediyor.

“Sinemada her aşama bir kayıptır”

AI ile sinema ya da dizi yaparken temel kaygınızı, bir diğer soruşla temel motivasyonunuzu ve vizyonunuzu bize nasıl anlatırsınız? Tam olarak ne hedefliyorsunuz bu yolla?

Senaryoyu yazarken gördüğüm görüntüyü kayıp vermeden izleyiciye ulaştırmak. Sinemada her aşama bir kayıptır. Hayal edilen mekân bulunabilen mekâna, bulunan mekân ışığın izin verdiğine, o da bütçenin yettiğine dönüşür. Benim derdim bu kayıp zincirini kısaltmak. Hayal ettiğim mekânı artık aramıyorum, inşa ediyorum. Bu teknik bir rahatlık ya da basite kaçmak değil, yazarlık meselesi. Ne yapabileceğinizi bildiğinizde ne yazdığınız da değişir.

“Etik eleştirinin haklı bir çekirdeği var ve onu ciddiye alıyorum”

Tüm bunlar beraberinde gelen eleştirilere bakışınız ve bu eleştirilere karşı geliştirdiğiniz argümanlar nedir? Etik sorunlar, ihlaller ve benzeri eleştiriler bağlamında soruyorum. Yaptığınızı işi sorgulayan veya doğru bulmayan kimselere neler söylemek istersiniz? Başka bir soruşla kolaya kaçtığınızı ya da sinema sektörüne ket vurduğunuzu düşünenlere...

Etik eleştirinin haklı bir çekirdeği var ve onu ciddiye alıyorum. Mesele, modellerin neyle eğitildiği ve bir insanın yüzünün, sesinin kime ait olduğu. Benim çizgim net. Oyuncunun yüzü, performansı ve sesi oyuncunundur; dijital kopyasını ancak onun rızasıyla, haklarını koruyan bir sözleşmeyle ve o işle sınırlı kullanırız. Dijital kopya düzenlemelerini destekliyorum; bir oyuncunun performansının başka bir gerçek kişinin yüzüne aktarılması sınırlanmalı. Tesseract’a karşı yayımlanan sendika bildirisi ise oyuncuların sete gelmediği varsayımına dayanıyordu. Gelmişlerdi, sahnelerini kendileri oynamışlardı. “Kolaya kaçıyor” eleştirisi teknik yetersizlikten geliyor. Bir dizi boyunca aynı yüzü, aynı mekânı, aynı ışığı tutarlı tutmak düğmeye basmakla olmuyor. Karakter modeli eğitmek, planlar arası sürekliliği kurmak, üretilen görüntüyü çekilmiş görüntüyle birleştirmek, hepsini kurgu temposuna oturtmak, yapay zekâyla üretilmiş oyunculara doğru duyguları verebilmek, her biri ayrı bir meslek. Herkesin ulaşabildiği açık kaynak araçları kullanıyorum ben de. Sonuç aynı değil ama. Çok titiz çalışılmazsa, süreç karma karışık bir hal alıyor. Sektöre ket vurma meselesine gelince: Türkiye’de tür sineması on yıllardır bütçe duvarına takılı; ciddi bir bilimkurgu ya da korku filmi parasızlıktan yapılamıyordu. Yapılanlar da ne yazık ki dünya standartlarının altında kalıyordu. O duvarı kaldıran teknolojinin sektörü küçülteceğine inanmak mantıklı değil. Ayrıcalıklar ortadan kalkınca işini iyi yapan öne çıkıyor; rahatsızlık çoğu zaman oradan geliyor. 

“Yola çıkmadan önce iki soru sorulmalı”

Genç AI üreticilerine ve bu yolla çalışmalar yapmak isteyen sinema ve dizicilere neler söylemek istersiniz, sizce kendilerinde hangi sorulara yanıt verdikten sonra bu yola baş koymalılar?

İnandıkları öyküyü bulmaları. Genç üreticilerin büyük kısmı kaliteye değil dikkat çekmeye çalışan işler üretiyor; algoritma için üretilen görüntünün ömrü bir hafta. Yola çıkmadan önce iki soru sorulmalı. Bu araç yarın ortadan kalksa bu öyküyü yine de anlatır mıydım? Cevap hayırsa ortada öykü yok, araç gösterisi var. İkincisi; bu öyküyü telefonla çekebilir miyim? Çekebiliyorsanız çekin, yapay zekâyı gerekiyorsa sonra ekleyin. Çünkü araçlar altı ayda değişiyor; dramaturji, kadraj, ışık ve kurgu bilgisi değişmiyor. Tempoyu bilmeyen birine en iyi video modeli bile iyi bir sahne veremez. Çok film izlesinler, senaryo okusunlar, modellerin nasıl çalıştığını öğrensinler. Bir modelin nasıl çalıştığını anlamadan ondan neyi nasıl isteyeceğinizi bilemezsiniz. Sinema anlamında teknik bilgilerini geliştirsinler. Teknik bilgi olmadan ellerinde bir sahne yığını kalır. Ve daha da önemlisi neyin yanlış olduğunu neyin doğru olduğunu ayırt edemezler. 

“Teknoloji görünmez olacak, geriye öykünün kalitesi kalacak”

Bundan sonrası için ne yapmak ve nerede olmak istiyorsunuz? Bize yeni projelerinizden de bahseder misiniz? Sizin vizyonunuzla sinema ve dizi perspektifinde AI’yi daha nasıl ve nerelerde göreceğiz?

“Yapay zekâ filmi” ya da “yapay zekâ destekli” tabirleri birkaç yıl içinde kullanılmayacak; bugün kimsenin “dijital kamerayla çekilmiş film” demediği gibi. Teknoloji görünmez olacak, geriye öykünün kalitesi kalacak. Benim niyetim öykülerimi anlatmak ve onlarla insanlara ulaşmak. Önümüzde bir animasyon uzun metrajı var; yazıp maddi imkânsızlıklar nedeniyle rafa kaldırdığım birçok senaryom var. Hangisinden başlayacağıma karar vermem lazım. Sonrasında onlar da artık çekilebilir durumda. Dizi tarafında önümüzdeki dönemi iki şey belirleyecek; dikey dizi gibi yeni formatlar ve bölüm başı maliyetin düşmesi. Bu ikisi birleştiğinde Türk dizisi dünyayla aynı hızda ve aynı kalitede üretilen bir ürün olacak. Yapay zekâyı çekim öncesinde ön görselleştirmede, sette gerçek zamanlı arka planlarda, çekim sonrasında her karede göreceğiz.